Tạp dề chì, tấm che tuyến giáp, kính chì, găng tay chì không phải nơi nào cũng bắt buộc. Điều 11 Thông tư 59/2025/TT-BKHCN liệt kê cụ thể từng loại công việc bức xạ cần phương tiện bảo hộ gì, và yêu cầu chúng phải đạt chuẩn, được kiểm tra, bảo dưỡng định kỳ. Radsafe tóm tắt để cơ sở trang bị đúng, đủ.
Ai phải được trang bị gì
Theo khoản 1 Điều 11 Thông tư 59/2025/TT-BKHCN, cơ sở tiến hành công việc bức xạ phải trang bị cho nhân viên bức xạ:
| Công việc | Phương tiện bảo hộ bắt buộc |
|---|---|
| Công việc bức xạ có khả năng gây nhiễm bẩn phóng xạ | Quần, áo bảo hộ, găng tay, giầy, ủng hoặc bao chân, mũ trùm đầu, khẩu trang chống nhiễm bẩn phóng xạ |
| Dùng nguồn phóng xạ trong thăm dò địa vật lý giếng khoan | Kẹp gắp nguồn, găng tay |
| Vận hành thiết bị chụp X-quang di động | Tạp dề cao su chì, tấm cao su che tuyến giáp |
| X-quang tăng sáng truyền hình; bác sỹ, nhân viên trong phòng chụp can thiệp, chụp mạch | Tạp dề cao su chì, tấm cao su chì che tuyến giáp, kính chì, găng tay cao su chì |
| Nhân viên y tế tiếp xúc nguồn phóng xạ hở (thuốc phóng xạ, vật thể nhiễm bẩn, chất thải phóng xạ) | Quần áo bảo hộ lao động, tạp dề cao su chì, găng tay, mũ trùm đầu, khẩu trang, giầy bảo hộ hoặc bao chân |
| Tiếp xúc người bệnh lưu trú đã dùng thuốc phóng xạ hoặc cấy nguồn phóng xạ | Bình phong chì che chắn |
Khu vực có nguy cơ nhiễm bẩn phóng xạ
Với khu vực kiểm soát có khả năng gây nhiễm bẩn phóng xạ (khoản 2 Điều 11):
- Lối vào: cấp cho nhân viên thiết bị kiểm soát liều phù hợp.
- Lối ra: bố trí nhà tắm, nơi rửa tay, nơi lưu giữ vật dụng nhiễm bẩn phóng xạ và thiết bị kiểm tra nhiễm bẩn cơ thể, quần áo, vật dụng mang ra khỏi khu vực.
Yêu cầu chất lượng, hướng dẫn và sử dụng
- Đạt chuẩn: phương tiện bảo hộ, thiết bị kiểm soát liều, thiết bị kiểm tra nhiễm bẩn phải đạt chất lượng, quy cách theo quy chuẩn kỹ thuật quốc gia hoặc tiêu chuẩn quốc tế được thừa nhận (khoản 3).
- Bảo quản, kiểm tra, bảo dưỡng định kỳ (khoản 3).
- Hướng dẫn đầy đủ cho nhân viên về cách sử dụng và kiểm tra (khoản 4).
- Nhân viên phải dùng đúng chỉ dẫn (khoản 5).
Đeo tạp dề chì thì phải đeo 2 liều kế
Nhân viên được trang bị tạp dề cao su chì phải đeo 2 liều kế cá nhân: một liều kế dưới tạp dề ở vị trí bụng, một liều kế bên ngoài ở vị trí cổ. Liều hiệu dụng tính theo công thức (điểm b khoản 3 Điều 14):
Liều hiệu dụng = 0,5 HW + 0,025 HN
Trong đó HW là kết quả liều kế trong tạp dề, HN là kết quả liều kế ngoài tạp dề. Xem thêm cách đọc kết quả đo liều và liều kế cá nhân.
Máy X-ray trong nhà máy có cần tạp dề chì không
Điều 11 không liệt kê tạp dề chì, kính chì cho người vận hành máy X-ray tự che chắn (máy soi bo mạch, máy XRF, máy soi hàng hoá) trong nhà máy. Với các máy này, bảo vệ chính là vỏ che chắn, khoá liên động của máy và kiểm xạ định kỳ. Nhân viên vẫn phải đeo liều kế cá nhân khi làm việc trong khu vực kiểm soát, khu vực giám sát (khoản 1 Điều 14).
Trường hợp tháo vỏ, sửa chữa, căn chỉnh máy hoặc chụp ảnh phóng xạ công nghiệp ngoài hiện trường, cơ sở nên đánh giá cụ thể và trang bị thêm phương tiện phù hợp.
Bảo quản, kiểm tra tạp dề chì (khuyến nghị)
- Treo trên giá chuyên dụng, không gấp, không gập, không đè vật nặng: lớp chì bên trong dễ nứt ở nếp gấp.
- Kiểm tra bằng mắt và sờ nắn trước khi dùng; kiểm tra định kỳ bằng chiếu X-quang để phát hiện vết nứt, lỗ thủng trong lớp chì.
- Lập sổ theo dõi từng tạp dề, kính chì, găng tay: mã số, ngày đưa vào dùng, ngày kiểm tra, kết quả.
- Loại bỏ phương tiện hư hỏng; không dùng tạp dề nứt, rách.
Radsafe hỗ trợ gì?
Radsafe cung cấp áo chì (yếm chì), yếm che cổ chì, kính chì, găng tay chì, liều kế và dịch vụ đọc liều, kiểm xạ và đào tạo an toàn bức xạ.
Câu hỏi thường gặp
Ai phải được trang bị tạp dề chì theo Thông tư 59/2025?
Nhân viên vận hành X-quang di động, X-quang tăng sáng truyền hình, bác sỹ và nhân viên trong phòng chụp can thiệp, chụp mạch, nhân viên y tế tiếp xúc nguồn phóng xạ hở.
Kính chì và găng tay chì bắt buộc với ai?
Với nhân viên vận hành X-quang tăng sáng truyền hình, bác sỹ, nhân viên làm việc trong phòng đặt thiết bị X-quang tăng sáng truyền hình dùng chụp can thiệp, chụp mạch.
Đeo tạp dề chì thì đeo liều kế thế nào?
Đeo 2 liều kế: một dưới tạp dề ở bụng, một ngoài tạp dề ở cổ; liều hiệu dụng = 0,5 HW + 0,025 HN.
Người vận hành máy X-ray soi bo mạch có cần tạp dề chì không?
Điều 11 không yêu cầu với máy X-ray tự che chắn; nhân viên vẫn phải đeo liều kế cá nhân.
Phương tiện bảo hộ có phải kiểm tra định kỳ không?
Có. Phải đạt chuẩn, được bảo quản tốt và kiểm tra, bảo dưỡng định kỳ (khoản 3 Điều 11).
Bài viết tóm tắt để tham khảo, không thay thế văn bản gốc. Xem toàn văn các văn bản tại văn bản pháp luật hiện hành.
