Luật Năng lượng nguyên tử số 94/2025/QH15 có hiệu lực từ ngày 01/01/2026, thay thế Luật Năng lượng nguyên tử 2008. Bài viết tóm tắt những thay đổi chính tác động trực tiếp tới nhà máy, bệnh viện và các cơ sở đang sử dụng máy X-quang, máy phát tia X, nguồn phóng xạ.
Thông tin chung
| Luật 2008 (số 18/2008/QH12) | Luật 2025 (số 94/2025/QH15) | |
|---|---|---|
| Ngày thông qua | 03/6/2008 | 27/6/2025 |
| Hiệu lực | 01/01/2009 | 01/01/2026 (khoản 1 Điều 72) |
| Bố cục | 11 chương, 93 điều | 8 chương, 73 điều |
Luật 2025 ngắn gọn hơn: nhiều nội dung kỹ thuật (thời hạn giấy phép, thẩm quyền cấp phép, thủ tục…) không còn ghi trong Luật mà giao Chính phủ quy định — cụ thể tại Nghị định số 332/2025/NĐ-CP và Thông tư số 59/2025/TT-BKHCN.
Những thay đổi chính
1. Chuyển đổi số bắt buộc
Khai báo, cấp giấy phép, giấy đăng ký, chứng chỉ, quản lý thiết bị bức xạ và báo cáo chuyên ngành phải được thực hiện, quản lý và lưu trữ trên Nền tảng số; tổ chức, cá nhân có trách nhiệm cập nhật dữ liệu kịp thời, đầy đủ, chính xác (Điều 7). Luật 2008 chỉ giao cơ quan quản lý xây dựng hệ thống thông tin.
Ý nghĩa: danh sách máy, nguồn, nhân viên bức xạ, kết quả liều của cơ sở phải luôn khớp với thực tế trên hệ thống.
2. Khai báo: 10 ngày làm việc, thêm nghĩa vụ mới
- Thời hạn khai báo thiết bị bức xạ, chất phóng xạ tăng từ 7 lên 10 ngày làm việc kể từ ngày có thiết bị, nguồn (khoản 2 Điều 55); khai báo với cơ quan có thẩm quyền cấp giấy phép.
- Có nghĩa vụ thông báo kế hoạch tiến hành công việc bức xạ (khoản 1 Điều 55).
- Có kế hoạch chuyển giao, chuyển nhượng nguồn phóng xạ phải khai báo trong 30 ngày (khoản 3 Điều 55).
- Mức miễn trừ xét theo nồng độ hoạt độ, tổng hoạt độ, suất liều hoặc năng lượng bức xạ cực đại; giá trị cụ thể do Chính phủ quy định (khoản 4 Điều 55).
3. Giấy phép: chi tiết giao Chính phủ
Luật 2008 ghi cứng thời hạn giấy phép, thẩm quyền cấp phép và thời điểm nộp gia hạn. Luật 2025 chỉ quy định nguyên tắc: tiến hành công việc bức xạ phải có giấy phép, trừ trường hợp được miễn giấy phép theo quy định của Chính phủ (khoản 1 Điều 56); điều kiện, trình tự, thẩm quyền, thời hạn giấy phép do Chính phủ quy định (khoản 4 Điều 56, khoản 5 Điều 58). Các con số cụ thể nay tra tại Nghị định 332/2025/NĐ-CP — trong đó đáng chú ý là việc phân cấp cho UBND cấp tỉnh cấp phép phần lớn thiết bị phát tia X.
4. Thu hồi giấy phép
Giấy phép bị thu hồi khi: không bảo đảm điều kiện an toàn và đã bị xử phạt nhưng không khắc phục trong thời hạn; giả mạo hồ sơ; sửa chữa, tẩy xoá giấy phép; giấy phép cấp sai thẩm quyền; cơ sở chấm dứt hoạt động, phá sản (khoản 2 Điều 58). Sau khi bị thu hồi, cơ sở được xét cấp lại nếu đủ điều kiện (khoản 3 Điều 58).
5. Trách nhiệm người đứng đầu cơ sở được mở rộng
Ngoài các nghĩa vụ cũ, người đứng đầu cơ sở phải tổ chức đào tạo an toàn bức xạ, khám bệnh nghề nghiệp cho nhân viên, báo cáo UBND cấp tỉnh và cơ quan an toàn bức xạ khi có sự cố, đưa an ninh nguồn phóng xạ vào nội quy (khoản 1 Điều 25), và xây dựng văn hoá an toàn, văn hoá an ninh (Điều 6).
6. Định nghĩa rõ người phụ trách an toàn và nhân viên bức xạ
Luật có định nghĩa riêng người phụ trách an toàn và nhân viên bức xạ — người làm việc trực tiếp với thiết bị, nguồn bức xạ hoặc làm việc trong môi trường có thể bị chiếu xạ trên 1 mSv/năm (không tính phông tự nhiên) (Điều 4). Các vị trí bắt buộc có Chứng chỉ nhân viên bức xạ do Chính phủ quy định (khoản 3 Điều 57).
7. Kiểm xạ “định kỳ và có hệ thống”
Kiểm xạ được định nghĩa gồm cả việc luận giải kết quả đo (Điều 4); cơ sở phải kiểm xạ định kỳ, có hệ thống, lập, cập nhật và bảo quản hồ sơ kiểm xạ (Điều 20). Báo cáo kiểm xạ vì vậy cần có phần đánh giá, không chỉ ghi số đo.
8. An toàn bức xạ trong y tế có điều riêng
Cơ sở y tế dùng X-quang, CT phải có chương trình bảo đảm chất lượng, mức liều tham chiếu chẩn đoán, quy trình kỹ thuật, hồ sơ liều người bệnh, khai báo và điều tra sự cố y khoa liên quan bức xạ, thiết bị được kiểm định (Điều 24).
9. Dịch vụ hỗ trợ ứng dụng năng lượng nguyên tử
Danh mục dịch vụ gồm đào tạo an toàn bức xạ, lắp đặt, bảo dưỡng, sửa chữa, đo liều cá nhân, kiểm định, hiệu chuẩn, tẩy xạ, kiểm xạ, thử nghiệm thiết bị bức xạ (Điều 15). Tổ chức làm dịch vụ phải có giấy đăng ký hoạt động (khoản 2 Điều 56); làm dịch vụ khi chưa được phép là hành vi bị cấm (Điều 9).
Ý nghĩa: cơ sở nên chọn đơn vị kiểm xạ, đo liều, đào tạo có giấy đăng ký còn hiệu lực.
10. Ứng phó sự cố
Kế hoạch ứng phó sự cố cấp cơ sở phải có tổ chức bộ máy, các tình huống, phương án ứng phó, huy động nguồn lực và diễn tập (khoản 2 Điều 66); việc lập, phê duyệt kế hoạch do Chính phủ quy định. Mất, thất lạc nguồn phóng xạ phải báo ngay cơ quan có thẩm quyền (Điều 19).
Giấy phép cấp theo Luật 2008 có còn giá trị?
- Có. Giấy phép tiến hành công việc bức xạ, giấy đăng ký dịch vụ đã cấp trước ngày 01/01/2026 được tiếp tục thực hiện đến hết thời hạn ghi trong giấy phép; trường hợp đã được miễn giấy phép thì tiếp tục được miễn (khoản 2 Điều 73).
- Hồ sơ đã nộp mà đến 01/01/2026 chưa được cấp thì tiếp tục giải quyết theo quy định cũ (khoản 3 Điều 73).
Khi gia hạn, sửa đổi, bổ sung giấy phép từ năm 2026, cơ sở làm theo thủ tục mới tại Nghị định 332/2025/NĐ-CP.
Cơ sở cần làm gì?
- Rà soát giấy phép, chứng chỉ, danh sách thiết bị, nhân viên để cập nhật đầy đủ lên Nền tảng số.
- Xây dựng kế hoạch đào tạo an toàn bức xạ và khám sức khoẻ, bệnh nghề nghiệp cho nhân viên.
- Duy trì kiểm xạ định kỳ có hồ sơ, đọc liều kế đúng hạn, kế hoạch ứng phó sự cố và diễn tập.
- Nắm hạn gia hạn giấy phép để nộp đúng thời điểm theo quy định mới — Radsafe hỗ trợ khai báo, cấp mới, gia hạn, sửa đổi giấy phép.
Câu hỏi thường gặp
Luật Năng lượng nguyên tử 2025 có hiệu lực từ khi nào?
Luật Năng lượng nguyên tử số 94/2025/QH15 được thông qua ngày 27/6/2025 và có hiệu lực từ ngày 01/01/2026, thay thế Luật Năng lượng nguyên tử 2008.
Giấy phép bức xạ cấp trước năm 2026 có phải làm lại không?
Không. Giấy phép đã cấp trước ngày 01/01/2026 được tiếp tục thực hiện đến hết thời hạn ghi trong giấy phép (khoản 2 Điều 73 Luật 94/2025/QH15). Khi gia hạn, sửa đổi, bổ sung thì làm theo thủ tục mới.
Mua máy X-ray mới phải khai báo trong bao lâu?
Trong 10 ngày làm việc kể từ ngày có thiết bị, với cơ quan có thẩm quyền cấp giấy phép (khoản 2 Điều 55 Luật 94/2025/QH15), trừ thiết bị dưới mức miễn trừ.
Thời hạn giấy phép tiến hành công việc bức xạ quy định ở đâu?
Luật 2025 giao Chính phủ quy định. Thời hạn, thủ tục cấp, gia hạn, sửa đổi, bổ sung giấy phép hiện được quy định tại Nghị định số 332/2025/NĐ-CP.
Bài viết tóm tắt để tham khảo, không thay thế văn bản gốc. Xem toàn văn các văn bản tại văn bản pháp luật hiện hành.
