Trang chủ / Tin tức & Sự kiện / Văn bản pháp luật mới / Thông tư 70/2026: quan trắc phóng xạ môi trường, cơ sở nào phải làm?

Thông tư 70/2026: quan trắc phóng xạ môi trường, cơ sở nào phải làm?

Thông tư 70/2026/TT-BKHCN quan trắc phóng xạ môi trường: hiệu lực 01/01/2027, 3 mức cảnh báo theo suất liều gamma

Ngày 12/11/2026, Bộ Khoa học và Công nghệ ban hành Thông tư 70/2026/TT-BKHCN quy định về quan trắc và cảnh báo phóng xạ môi trường. Thông tư có hiệu lực từ 01/01/2027 và thay thế quy chuẩn kỹ thuật ban hành năm 2013. Radsafe tóm tắt những điểm chính, chỉ ra loại cơ sở phải thực hiện và giải thích vì sao phần lớn nhà máy dùng máy X-ray, máy XRF hay bệnh viện không phải lập trạm quan trắc riêng.

1. Thông tư 70/2026 quy định những gì?

Thông tư 70/2026/TT-BKHCN (ký ngày 12/11/2026, Thứ trưởng Lê Xuân Định ký) hướng dẫn điểm b và điểm c khoản 9 Điều 7 Nghị định 332/2025/NĐ-CP. Thông tư quy định các nội dung sau:

  • cách tổ chức Mạng lưới quan trắc và cảnh báo phóng xạ môi trường quốc gia;
  • yêu cầu về địa điểm, nhân lực, cơ sở vật chất và thiết bị của từng loại trạm;
  • đối tượng, chỉ tiêu và tần suất quan trắc;
  • phương pháp đo, lấy mẫu, phân tích; cách xử lý thông tin và phát cảnh báo;
  • cách lưu trữ, kết nối và chia sẻ dữ liệu, và trách nhiệm của từng bên.

Hiệu lực: từ 01/01/2027 (khoản 1 Điều 23). Cùng ngày đó, Thông tư 16/2013/TT-BKHCN ban hành “Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về Mạng lưới quan trắc và cảnh báo phóng xạ môi trường quốc gia” hết hiệu lực (khoản 2 Điều 23).

2. Mạng lưới gồm những ai?

Theo Điều 5, mạng lưới quốc gia có 5 thành phần:

  1. Trung tâm điều hành: tiếp nhận và xử lý dữ liệu của cả nước, hỗ trợ kỹ thuật cho các trạm.
  2. Trạm vùng: đầu mối của từng vùng.
  3. Trạm địa phương (cấp tỉnh): do UBND cấp tỉnh tổ chức và vận hành.
  4. Trạm cơ sở: do chính cơ sở có rủi ro phát tán phóng xạ ra môi trường lập và vận hành.
  5. Hệ thống trinh sát, quan trắc phóng xạ trong Quân đội: do Bộ Quốc phòng quy định riêng.

Các trạm vùng, trạm địa phương và trạm cơ sở phải truyền dữ liệu tự động, liên tục về Trung tâm điều hành (khoản 3 Điều 5).

3. Cơ sở nào phải lập “trạm cơ sở”?

Đây là câu khách hàng của Radsafe hỏi nhiều nhất. Theo khoản 8 Điều 3, trạm cơ sở do các tổ chức sau lập và vận hành:

  • nhà máy điện hạt nhân, lò phản ứng hạt nhân nghiên cứu;
  • cơ sở làm giàu urani, chế tạo nhiên liệu hạt nhân;
  • cơ sở xử lý, lưu giữ, chôn cất chất thải phóng xạ và nhiên liệu hạt nhân đã qua sử dụng;
  • cơ sở khai thác, chế biến khoáng sản có tính phóng xạ.

Các cơ sở trên còn phải quan trắc phóng xạ môi trường trước khi đưa cơ sở vào vận hành (khoản 2 Điều 10). Riêng cơ sở chất thải phóng xạ và cơ sở khai thác, chế biến khoáng sản có tính phóng xạ phải đáp ứng thêm các yêu cầu sau:

  • Điểm đo: tối thiểu phải có điểm đo gần nguồn phát tán và điểm đo ở biên của cơ sở. Các điểm đo khác chọn theo đặc điểm phóng xạ và điều kiện môi trường (điểm b khoản 3 Điều 6).
  • Nhân lực: ít nhất 01 người có chuyên môn về ghi đo bức xạ, phân tích và đánh giá dữ liệu quan trắc (điểm b khoản 4 Điều 7).
  • Vận hành: truyền dữ liệu liên tục về cơ quan quản lý, kiểm tra, bảo trì và hiệu chuẩn thiết bị định kỳ (khoản 4 Điều 20).
  • Báo cáo hằng năm theo Mẫu số 01 và báo cáo đột xuất theo Mẫu số 02 (Phụ lục VII), gửi Cục An toàn bức xạ và hạt nhân qua Nền tảng số. Kỳ báo cáo tính từ 15/12 năm trước đến 14/12 năm báo cáo, hạn nộp chậm nhất ngày 20/12 (điểm e khoản 4 Điều 20).
  • Chuyển tiếp: trạm cơ sở đã vận hành trước 01/01/2027 mà chưa đạt yêu cầu mới được hoạt động tiếp, nhưng phải nâng cấp cho đủ trong 24 tháng (khoản 2 Điều 22).

Nhà máy dùng máy X-ray, XRF, máy soi hay bệnh viện có phải lập trạm không?

Không. Các loại cơ sở này không có trong danh sách phải lập trạm cơ sở nêu trên. Họ vẫn phải bảo đảm an toàn bức xạ tại chỗ như trước: kiểm xạ khu vực làm việc, theo dõi liều chiếu xạ cá nhân, có kế hoạch ứng phó sự cố. Thông tư 70/2026 không thêm nghĩa vụ quan trắc môi trường nào cho nhóm này.

Doanh nghiệp NDT hay cơ sở dùng nguồn phóng xạ kín (đo mức, đo mật độ, chiếu xạ) cũng không thuộc danh sách trên. Khi xảy ra sự cố bức xạ, việc quan trắc môi trường xung quanh do mạng lưới thực hiện theo yêu cầu của cơ quan có thẩm quyền (Điều 11); cơ sở cần phối hợp theo kế hoạch ứng phó sự cố của mình.

4. Ba mức cảnh báo phóng xạ môi trường

Phụ lục VI quy định ngưỡng cảnh báo theo suất liều gamma trong không khí:

Mức Ý nghĩa Suất liều gamma trong không khí
Mức 1 Cảnh báo sớm Cao hơn phông phóng xạ môi trường của khu vực và ≤ 1,0 µSv/h
Mức 2 Cảnh báo bất thường > 1,0 µSv/h đến ≤ 10 µSv/h
Mức 3 Cảnh báo khẩn cấp > 10 µSv/h

Khi phát hiện giá trị bất thường, đơn vị vận hành trạm phải báo cáo Cục An toàn bức xạ và hạt nhân và Trung tâm điều hành trong vòng 02 giờ (khoản 2 Điều 14). Trước đó, đơn vị phải kiểm tra lại số liệu để loại trừ lỗi thiết bị hoặc lỗi truyền dữ liệu. Từ mức 2 trở lên, Trung tâm điều hành báo cáo cơ quan có thẩm quyền và chia sẻ dữ liệu với Trung tâm ứng phó sự cố bức xạ, hạt nhân quốc gia (khoản 4 Điều 15).

Lưu ý: đây là ngưỡng cảnh báo cho môi trường chung. Các ngưỡng này không dùng để đánh giá kết quả kiểm xạ quanh phòng máy X-ray hay khu vực đặt nguồn trong nhà máy. Kết quả kiểm xạ quanh phòng máy vẫn được đánh giá theo giới hạn liều và mức suất liều trong quy định về an toàn bức xạ dành cho cơ sở.

5. Phương pháp quan trắc đáng chú ý

  • Suất liều gamma đo liên tục bằng thiết bị cố định và truyền dữ liệu trực tuyến (điểm a khoản 1 Điều 12).
  • Liều tích lũy đo bằng liều kế nhiệt phát quang (TLD) hoặc loại tương đương. Liều kế được treo liên tục 3 tháng tại vị trí cố định, mỗi đợt đọc một lần (điểm b khoản 1 Điều 12).
  • Lấy mẫu và phân tích mẫu theo Tiêu chuẩn Việt Nam. Chỉ tiêu nào chưa có TCVN thì áp dụng tiêu chuẩn quốc tế tương ứng (Điều 12, Điều 13).

6. Việc cơ sở cần làm

Nếu là cơ sở khai thác, chế biến khoáng sản có tính phóng xạ (ví dụ sa khoáng titan, đất hiếm) hoặc cơ sở lưu giữ chất thải phóng xạ:

  1. Rà soát trạm, điểm đo, thiết bị và nhân sự hiện có theo Điều 6, Điều 7, Điều 8 và các Phụ lục.
  2. Lập kế hoạch nâng cấp để đáp ứng đủ yêu cầu trong 24 tháng kể từ 01/01/2027.
  3. Bố trí người phụ trách ghi đo và phân tích dữ liệu, có kế hoạch hiệu chuẩn thiết bị định kỳ.
  4. Lên lịch báo cáo năm theo Mẫu số 01 Phụ lục VII: kỳ báo cáo từ 15/12 năm trước đến 14/12 năm báo cáo, nộp chậm nhất ngày 20/12. Thông tư có hiệu lực từ 01/01/2027 nên năm 2027 là năm đầu báo cáo theo mẫu mới.

Nếu là nhà máy dùng thiết bị X-ray, XRF, máy soi, hoặc bệnh viện:

  • Không phải lập trạm quan trắc. Tiếp tục duy trì kiểm xạ định kỳ, liều kế cá nhân, đào tạo an toàn bức xạ và kế hoạch ứng phó sự cố.
  • Báo cáo thực trạng tiến hành công việc bức xạ năm 2026 vẫn nộp như thông báo của Cục, không liên quan Thông tư 70/2026. Xem hạn nộp báo cáo thực trạng năm 2026.

Radsafe hỗ trợ gì?

Nguồn: Thông tư 70/2026/TT-BKHCN đăng trên Cổng thông tin Bộ Khoa học và Công nghệ, toàn văn có chữ ký số.

Câu hỏi thường gặp

Thông tư 70/2026/TT-BKHCN có hiệu lực từ khi nào?

Từ ngày 01/01/2027. Cùng ngày đó, Thông tư 16/2013/TT-BKHCN về quy chuẩn kỹ thuật mạng lưới quan trắc và cảnh báo phóng xạ môi trường quốc gia hết hiệu lực.

Nhà máy có máy X-ray kiểm tra sản phẩm có phải lắp trạm quan trắc phóng xạ môi trường không?

Không. Chỉ cơ sở hạt nhân, cơ sở chất thải phóng xạ và cơ sở khai thác, chế biến khoáng sản có tính phóng xạ mới phải lập trạm cơ sở. Nhà máy dùng máy X-ray tiếp tục thực hiện kiểm xạ định kỳ và theo dõi liều cá nhân như hiện nay.

Mức cảnh báo phóng xạ môi trường được chia thế nào?

Có 3 mức, tính theo suất liều gamma trong không khí. Mức 1 là trên phông nền và không quá 1,0 µSv/h. Mức 2 là trên 1,0 µSv/h đến 10 µSv/h. Mức 3 là trên 10 µSv/h.

Cơ sở khai thác khoáng sản có tính phóng xạ nộp báo cáo quan trắc khi nào?

Mỗi năm một lần. Kỳ báo cáo tính từ 15/12 năm trước đến 14/12 năm báo cáo, nộp chậm nhất ngày 20/12, gửi Cục An toàn bức xạ và hạt nhân qua Nền tảng số. Khi phát hiện mức phóng xạ tăng bất thường phải báo cáo đột xuất, chậm nhất trong 02 giờ.

Cần hỗ trợ hồ sơ an toàn bức xạ? Gọi 0966 389 992 hoặc 024 6686 3262 · Email chiennd@radsafe.vn · Gửi yêu cầu

Bài viết tóm tắt để tham khảo, không thay thế văn bản gốc. Xem toàn văn các văn bản tại văn bản pháp luật hiện hành.